Шүтэх, эс шүтэх эрх чөлөө

“Хүн бүр... шашин шүтэх, эс шүтэх эрхтэй. Энэхүү эрхэд шашин буюу шүтлэгээ өөрчлөх эрх чөлөө, бие даан буюу бусадтай хамтран нийтийн өтнө болон хувийн журмаар хичээл заах, хурал мөргөл хийх, шашны хийгээд зан үйлийн ёслол үйлдэх зэргээр шашин буюу шүтлэгээ нотлох эрх чөлөө багтана. ” (Хүний эрхийн Түгээмэл Тунхаглалын 18 дугаар зүйл) Хүн бүр... шашин шүтэх, эс шүтэх эрхтэй. Энэхүү эрхэнд өөрийн сонгосон шашин буюу шүтлэгтэй байх эсхүл тийм шашин буюу шүтлэгтэй болох эрх чөлөөний зэрэгцээ ганцаар буюу бусадтай хамтран олон нийтэд буюу хувийн журмаар хичээл заах, хурал мөргөл хийх, шашны болон зан үйлийн ёслол үйлдэх зэргээр шашин буюу шүтлэг нотлох эрх чөлөө багтана. (Иргэний болон улс төрийн эрхийн тухай олон улсын пактын 18 дугаар зүйл) “шашин шүтэх, эс шүтэх эрх чөлөөтэй;” (Монгол Улсын Үндсэн хуулийн Арван зургадугаар зүйлийн 15 дахь заалт) Шашин, итгэл үнэмшлийн тухай асуудал нь өргөн хүрээг хамардаг. Итгэл бишрэл нь ямар нэгэн зүйлийг үнэн эсвэл оршин байгаа зүйл хэмээх мэдрэмж бөгөөд ямар нэгэн шүтлэгтэй, шүтлэггүй, бурхангүйн үзэлтэн эсэхээс үл хамааран өөрийн итгэл үнэмшлийг ертөнцийг үзэх үзлээ болгох явдлыг ойлгоно. Шашин шүтэх эс шүтэх эрх нь хувь хүний салшгүй эрхүүдийн нэг бөгөөд энэ эрхийг ямар нэг хэлбэрээр хязгаарлах, тулгах, шахах, үл хүндэтгэх, шүтлэгээр нь далимдуулан доромжлох, гутаах зэргийг ардчилсан нийгэмд ноцтой хэрэг хэмээн үздэг. Шүтэх, эс шүтэх эрх нь тухайн хувь хүний оюун санааны чөлөөт илэрхийлэл, өөрийн итгэл үнэмшил дээрээ тулгуурлан хэнээс ч хараат бусаар өөрийн сонголт дээрээ тулгуурлан эдлэх эрхүүдийн нэг юм. Олон улсын хамтын нийгэмлэгийн зүгээс уламжлалт болон уламжлалт бус, шинээр үүсэж бий болсон зэргээр ялгаварлан гадуурхах, итгэл үнэмшлээр хяхан хавчих, давамгай байдалтай шашны зүгээс дарамтлах, түрэмгийлэх, хүчирхийлэх зэрэг үйлдэл гарахаас урьдчилан сэргийлж, харилцан хүндэтгэлтэй, хүлцэн тэвчиж зэрэгцэн оршихыг уриалдаг.