MN EN
Complaint
ХЭҮК

National Human Rights Commission of Mongolia

About the Commission

The National Human Rights Commission of Mongolia — the independent national institution overseeing the implementation of human rights and freedoms

2000NHRCM Act adopted
7Commissioners
21+1Provinces and the capital with staff
«А»Paris Principles status (2003, 2008, 2014)

A national human rights institution

Listen

Хүний эрхийн Үндэсний Комисс нь Үндсэн хууль, хууль, олон улсын гэрээнд заасан хүний эрх, эрх чөлөөний хэрэгжилтэд хяналт тавьж, хүний эрхийг хамгаалах, дэмжих чиг үүрэг бүхий хараат бус, бие даасан үндэсний байгууллага юм. Улсын Их Хурлаас 2000 оны 12 дугаар сарын 7-ны өдөр Монгол Улсын Хүний эрхийн Үндэсний Комиссын тухай хууль батлагдаж, Комиссын анхны 3 гишүүнийг томилсноор хүний эрхийн үндэсний байгууллага үүссэн түүхтэй. Улсын Их Хурлаас Монгол Улсын Хүний эрхийн Үндэсний Комиссын тухай хуулийн шинэчилсэн найруулгыг 2020 онд баталснаар Комисс 7 гишүүнтэй болж, хүний эрх, эрх чөлөө, түүний хэрэгжилтэд хяналт тавих байгууллагын статус, чиг үүрэг өргөжсөн.

Mission, vision and priority

Mission

Хүний эрх, эрх чөлөөг хүндэтгэх, хамгаалах, хангах төрийн үүргийн хэрэгжилтэд хараат бус хяналт хэрэгжүүлж, хүнлэг соёлыг түгээн дэлгэрүүлнэ.

Vision

Хүний эрх бодитоор хэрэгждэг, ардчилсан Монгол Улсыг бэхжүүлэхэд манлайлагч, үндэсний итгэлт байгууллага байна.

Priority

Иргэний оролцоог хамгаалж, тэгш бус байдлыг бууруулах замаар хүн төвтэй нийгмийн хөгжлийг бэхжүүлэх нь Комиссын тэргүүлэх чиглэл байна.

Strategic goals

  1. 01

    Стратегийн зорилго 1. Монгол Улсын хууль, тогтоомж, бодлого, шийдвэрийг хүний эрхийн зарчим, хэм хэмжээнд нийцүүлэхэд дэмжлэг үзүүлнэ;

  2. 02

    Стратегийн зорилго 2. Хүний эрх, эрх чөлөөний хэрэгжилтэд үр дүнтэй хяналт тавьж, бодитой, эерэг өөрчлөлт гаргана;

  3. 03

    Стратегийн зорилго 3. Хүний эрхийг хамгаалах үндэсний тогтолцоог бэхжүүлэхэд манлайлна;

  4. 04

    Стратегийн зорилго 4. Хүний эрхийн соёл, боловсролын үндэсний тогтолцоог бэхжүүлнэ;

  5. 05

    Стратегийн зорилго 5. Хүний эрхийн салбарт олон талт хамтын ажиллагааг хөгжүүлнэ;

  6. 06

    Стратегийн зорилго 6. Хүний эрхийн Үндэсний Комиссын чадавхыг бэхжүүлнэ;

Functions

Комисс нь Монгол Улсын Хүний эрхийн Үндэсний Комиссын тухай хууль, Жендэрийн эрх тэгш байдлыг хангах тухай хууль, Хүний эрх хамгаалагчийн эрх зүйн байдлын тухай хууль, Хүний хувийн мэдээлэл хамгаалах тухай хуульд заасан дараах чиг үүргийг хэрэгжүүлж байна. Монгол Улс дахь хүний эрх, эрх чөлөөтэй холбоотой аливаа асуудлаар санал, зөвлөмж гаргаж, эрх бүхий байгууллага, албан тушаалтан, хуулийн этгээдэд хүргүүлэх; Хууль тогтоомж, захиргааны байгууллагын шийдвэрийн төсөл Монгол Улсын Үндсэн хууль, олон улсын гэрээ, хүний эрхийн үндсэн зарчимд нийцэж байгаа эсэх талаар санал гаргах; Хүний эрхийн талаарх олон улсын гэрээнд нэгдэн орох, соёрхон батлах эсэх талаар санал хүргүүлэх, Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын Хүний эрхийн Зөвлөл болон гэрээний хороодод мэдээлэл хүргүүлэх; Хүний эрх, эрх чөлөөг хангахтай холбогдсон хууль тогтоомжийг боловсронгуй болгох тухай саналаа хууль санаачлах эрх бүхий байгууллага, албан тушаалтанд уламжлах; Хүний эрхийн боловсролыг дэмжих, түгээх; Хүний эрх, эрх чөлөөг хамгаалах; Хүний эрхийн асуудлаар төр, иргэний нийгэм, хэвлэл мэдээллийн байгууллага, хуулийн этгээд болон олон улсын байгууллагатай хамтран ажиллах; Шаардлагатай асуудлаар эрдэм шинжилгээ, судалгааны байгууллага, ашгийн төлөө бус хуулийн этгээдээр судалгаа хийлгэх, тухайлсан асуудлаар мэргэшсэн шинжээч томилж, дүгнэлт гаргуулах; Жендэрийн эрх тэгш байдлыг хангах тухай хууль тогтоомжийн хэрэгжилтэд хяналт тавьж, илтгэл боловсруулж Улсын Их Хуралд хүргүүлэх; Хүний хувийн мэдээлэл хамгаалах тухай хууль тогтоомжийн хэрэгжилтэд хяналт тавьж, илтгэл боловсруулж Улсын Их Хуралд хүргүүлэх; Төрийн байгууллага, албан тушаалтан хүний эрхийг хангах, хамгаалах, хүндэтгэх үүргийн хэрэгжилтэд хуулиар олгогдсон бүрэн эрхийнхээ хүрээнд хяналт тавих; Монгол Улс дахь хүний эрх, эрх чөлөөний байдлын талаарх илтгэл боловсруулж жил бүрийн эхний улиралд багтаан Улсын Их Хуралд хүргүүлэх.

ХЭҮК-ийн тухай хуульЖендэрийн эрх тэгш байдлыг хангах тухай хуульХүний эрх хамгаалагчийн эрх зүйн байдлын тухай хуульХүний хувийн мэдээлэл хамгаалах тухай хууль
  • Хүний эрх, эрх чөлөөтэй холбоотой аливаа асуудлаар санал, зөвлөмж гаргаж, эрх бүхий байгууллага, албан тушаалтан, хуулийн этгээдэд хүргүүлэх
  • Хууль тогтоомж, захиргааны шийдвэрийн төсөл Үндсэн хууль, олон улсын гэрээ, хүний эрхийн зарчимд нийцэж байгаа эсэх талаар санал гаргах
  • Олон улсын гэрээнд нэгдэн орох, соёрхон батлах талаар санал хүргүүлэх; НҮБ-ын Хүний эрхийн Зөвлөл, гэрээний хороодод мэдээлэл хүргүүлэх
  • Хууль тогтоомжийг боловсронгуй болгох саналаа хууль санаачлах эрх бүхий байгууллага, албан тушаалтанд уламжлах
  • Хүний эрхийн боловсролыг дэмжих, түгээх
  • Хүний эрх, эрх чөлөөг хамгаалах
  • Төр, иргэний нийгэм, хэвлэл мэдээлэл, хуулийн этгээд, олон улсын байгууллагатай хамтран ажиллах
  • Эрдэм шинжилгээ, судалгааны байгууллагаар судалгаа хийлгэх, мэргэшсэн шинжээч томилж дүгнэлт гаргуулах
  • Жендэрийн эрх тэгш байдлыг хангах хууль тогтоомжийн хэрэгжилтэд хяналт тавьж, илтгэлийг УИХ-д хүргүүлэх
  • Хүний хувийн мэдээлэл хамгаалах хууль тогтоомжийн хэрэгжилтэд хяналт тавьж, илтгэлийг УИХ-д хүргүүлэх
  • Төрийн байгууллага, албан тушаалтны хүний эрхийг хангах, хамгаалах, хүндэтгэх үүргийн хэрэгжилтэд хяналт тавих
  • Монгол Улс дахь хүний эрх, эрх чөлөөний байдлын талаарх илтгэлийг жил бүрийн эхний улиралд УИХ-д хүргүүлэх

History

1948 — 2020 · 21 milestones

  1. 1948
    1948

    НҮБ-ын Ерөнхий Ассамблейн 217А(III) тогтоолоор Хүний эрхийн Түгээмэл Тунхаглалыг баталж, бүх заалтыг дагаж мөрдөхийг гишүүн улсуудад уриалав.

  2. 1961
    1961

    НҮБ 10 дугаар сарын 27-нд Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улсыг гишүүнээр элсүүлэв.

  3. 1992
    1992

    Монгол Улсын Үндсэн хуулийг 1 дүгээр сарын 13-нд Ардын Их Хурлаар батлав.

  4. 1993
    1993

    «Парисын зарчмууд»-ыг НҮБ-ын Ерөнхий Ассамблей 48/134 тогтоолоор батламжлав.

  5. 2000
    2000

    Улсын Их Хурал 12 дугаар сарын 7-нд Хүний эрхийн Үндэсний Комиссын тухай хуулийг батлав.

  6. 2001
    2001
    • Анхны гишүүд С.Цэрэндорж (дарга), Г.Далайжамц, Ж.Дашдорж нар томилогдов.
    • Комиссын Ажлын алба байгуулагдаж, бэлгэдлийг батлав.
    • Олон улсын зөвлөх Петер Хоскинг, Брайн Бурдекин нар чадавх бэхжүүлэхэд ажиллав.
  7. 2002
    2002
    • Ази Номхон Далайн бүсийн ХЭҮБ-уудын чуулганы 10 дахь гишүүн болов.
    • «Хүний эрхийн нээлттэй өдөр» арга хэмжээг анх зохион байгуулав.
    • «Хүний эрх» сэтгүүлийн анхны дугаар хэвлэгдэв.
    • Анхны орон тооны бус зөвлөлийн бүрэлдэхүүнийг томилов.
  8. 2003
    2003
    • Олон улсын зохицуулах хорооноос анх удаа «А» статустай магадлан итгэмжлэгдэв.
    • Орон тооны бус итгэмжлэгдсэн төлөөлөгчид аймаг бүрт ажиллаж эхлэв.
  9. 2004
    2004
    • НҮБ-ын Хоол хүнсээр хангагдах эрхийн Тусгай Илтгэгч Жеан Зиглар Монголд айлчлав.
    • Раул Валленбергийн хүрээлэнгийн дэмжлэгтэйгээр «Хүний эрхийн номын сан» байгуулав.
  10. 2005
    2005
    • Анхны цахим хуудас www.mn-nhrc.org нээгдэв.
    • АНД бүсийн ХЭҮБ-уудын X бага хурлыг Улаанбаатарт зохион байгуулав.
    • Олон улсын зохицуулах хорооны бүрэн эрхт гишүүн болов.
    • Эрүү шүүлтийн асуудлаарх Тусгай Илтгэгч Манфред Новак айлчлав.
  11. 2006
    2006
    • Комиссын 5 жилийн ой.
    • УИХ эрүү шүүлтийн нөхцөл байдлыг хэлэлцэж 54 дүгээр тогтоол батлав.
    • Хүүхдийн асрамжийн байгууллагуудад Хүний эрхийн булан нээв.
  12. 2007
    2007
    • Ж.Дашдорж, П.Оюунчимэг, Д.Солонго нар гишүүнээр, Д.Солонго даргаар томилогдов.
    • Комиссын дээд шагнал «Хүний эрх» хүндэт тэмдгийг бий болгов.
  13. 2008
    2008
    • Хоёр дахь удаагаа «А» статусаар магадлан итгэмжлэгдэв.
    • Шинэ Зеландын ХЭҮК, АТГ, ШШГЕГ, ТЕГ зэрэгтэй хамтран ажиллах санамж бичиг байгуулав.
  14. 2009
    2009
    • НҮБ-ын Боловсролын асуудлаарх Тусгай Илтгэгч Вернор Муньос айлчлав.
    • БНСУ-ын ХЭҮК-той хамтран ажиллах санамж бичиг байгуулав.
  15. 2010
    2010
    • Ж.Бямбадорж гишүүн, даргаар томилогдов.
    • «ХЭҮК-ийн Дурсгалын мөнгөн зоос»-ыг бий болгов.
  16. 2011
    2011
    • Хүний эрхийн номын санг цахимжуулж эхлэв.
    • ХЭҮК–Иргэний нийгмийн уулзалтыг жилд хоёр удаа зохион байгуулж эхлэв.
    • Анхны цахим сургалтыг хийв.
  17. 2012
    2012
    • «Уул уурхайн бизнес ба хүний эрх» олон улсын бага хурал Улаанбаатарт.
    • НҮБ-ын Бизнес ба хүний эрхийн ажлын хэсэг Монголд ажиллав.
    • «Хүний эрхийн төлөө сэтгүүлчид» клуб байгуулагдав.
  18. 2013
    2013
    • П.Оюунчимэг, Н.Ганбаяр нар гишүүнээр томилогдов.
    • «Хүний эрхийг дэмжих бүлэг» 9 аймагт байгуулав.
    • Иргэний нийгмийн 10 байгууллагад тэтгэлэгт хөтөлбөр олгов.
  19. 2014
    2014
    • Гурав дахь удаагаа «А» статустай магадлан итгэмжлэгдэв.
    • Аймаг бүрт орон тооны албан хаагч томилон ажиллуулав.
    • Азийн хүүхдийн эрхийн III чуулга уулзалт Улаанбаатарт.
  20. 2015
    2015
    • Олон улсын зохицуулах хорооны Товчооны гишүүнээр сонгогдов.
    • АНД бүсийн ХЭҮБ-уудын 20 дахь уулзалт Улаанбаатарт; чуулганыг 3 жил даргалах болов.
  21. 2020
    2020

    Хүний эрхийн Үндэсний Комиссын тухай хуулийн шинэчилсэн найруулга батлагдаж, Комисс 7 гишүүнтэй болов.

Emblem and medal of honour

Комиссын бэлгэдэл

Дээшээ, доошоо гараа өргөөд зөрсөн хоёр хүний дүрсэн хэлхээ — «Эх дэлхийн хүн нь дээр доор, баян ядуу, эр эм, хүүхэд өтгөс ялгалгүй хүний эдлэх ёстой эрхийг тэгш төгөлдөр эдлэнэ» гэсэн утгатай. 2001 онд Урлагийн гавьяат зүтгэлтэн, зураач Ц.Ойдов «Хүний эрхийн түгээмэл тунхаглал»-ыг удирдлага болгон зохиосон, уралдааны тэргүүн байрын бүтээл.

«Хүний эрх» хүндэт тэмдэг

«Дөрвөн зүг, найман зовхист хүний эрхийг хамгаална» гэсэн утгатай Комиссын дээд шагнал. Хөх дэвсгэр дээр уйгаржин монгол бичгээр «Хүний эрх» гэж алтадмал шараар бичсэн; оройн «Пүрэв», төгсгөлийн нум сум нь хүний эрхийг хамгаалахыг бэлгэдэнэ. Эх загварыг Төрийн шагналт, уран барималч Л.Ганхуяг 2005 онд бүтээжээ.

Explore further

CommissionersКомиссын 7 гишүүн, тэдний хариуцсан чиглэл StructureТамгын газар, хэлтэс, аймаг дахь ажилтнууд Ethics sub-committeeГишүүд, албан хаагчдын ёс зүйн хяналт ReportsМонгол Улс дахь хүний эрхийн байдлын илтгэлүүд

Do you believe your rights were violated?

File a complaint online and track its progress.

File a complaint 7000-0222